Yavaş Web Sitesi Nasıl Hızlandırılır? Öncelik Sırasıyla

Site yavaş olduğunda ilk akla gelen genellikle hostingi değiştirmek oluyor. Bazen doğru karar, ama çoğu zaman değil. Sık gördüğümüz bir durum: birçok küçük işletme sitesinde yavaşlığın sebebi sunucu değil, sayfanın kendisi oluyor. Optimize edilmemiş görseller, gereksiz eklentiler ve sayfaya eklenmiş üçüncü taraf kodlar. Aşağıdaki sıralama, en az emekle en çok kazancı getiren işten başlıyor.

Önce ölçün

Neyin yavaş olduğunu bilmeden yapılan iyileştirme, karanlıkta ok atmaktır. Başlamadan önce üç ölçüm yapın ve sonuçlarını not edin; sonradan karşılaştırmak için bunlara ihtiyacınız olacak.

PageSpeed Insights'a sitenizin ana sayfasını ve en önemli iki üç sayfasını (en çok ziyaret alan hizmet sayfası, iletişim sayfası, e-ticaretteyse bir ürün sayfası) ayrı ayrı girin. Mobil sonucuna odaklanın; ziyaretçilerinizin önemli bir kısmı muhtemelen telefondan geliyor. Rapordaki 'Fırsatlar' ve 'Teşhis' bölümleri, en büyük sorunu genellikle ilk sıralarda gösterir.

Search Console'da Core Web Vitals raporuna bakın. Bu rapor gerçek ziyaretçi verisinden gelir ve hangi sayfa gruplarında hangi metriğin sorunlu olduğunu gösterir. LCP, INP ve CLS'nin ne anlama geldiğini ayrı bir yazıda anlattık.

Son olarak kendi telefonunuzdan, Wi-Fi'ı kapatıp mobil veriyle siteyi açın. Ölçüm araçlarının söylemediği bir şeyi böyle fark edebilirsiniz: ziyaretçinin gerçekte ne hissettiğini.

Görselleri küçültmek ve modern format

Küçük işletme sitelerinde en büyük ve en kolay kazanç çoğu zaman burada. Sık gördüğümüz tablo şöyle: ana sayfanın tepesinde telefonla çekilmiş, 4000 piksel genişliğinde, birkaç MB'lık bir fotoğraf. Ekranda 1200 piksel genişliğinde gösteriliyor, mobilde 400 pikselde. Ziyaretçi, göreceği görüntüden çok daha büyük bir dosya indiriyor.

Yapılacaklar şunlar. Görselleri gösterileceği en büyük boyuta küçültün; tam genişlik bir kapak görseli için genellikle 1600-2000 piksel yeterli. JPEG ve PNG yerine WebP ya da AVIF formatını kullanın; aynı görüntü kalitesinde dosya boyutu çoğu zaman belirgin şekilde düşer. Sayfanın aşağısındaki görsellerin yalnızca ekrana yaklaşınca yüklenmesini (lazy loading) sağlayın; ama ilk ekrandaki ana görsele bunu uygulamayın, aksi halde LCP kötüleşir. Mümkünse farklı ekran boyutları için farklı boyutta görsel sunun.

WordPress kullanıyorsanız bu işlerin çoğunu bir görsel optimizasyon eklentisi otomatik yapabilir. Ama eklentinin mevcut görselleri de dönüştürdüğünden emin olun; bazıları yalnızca yeni yüklenenleri işler. Görsel optimizasyonunun SEO tarafını, alt metin ve dosya adlarıyla birlikte ayrı bir yazıda ele aldık.

Bu tek adım, birçok sitede sayfa ağırlığını belirgin şekilde azaltabiliyor.

Gereksiz eklenti ve üçüncü taraf scriptler

İkinci büyük kazanç, sayfanın taşıdığı fazla koddan kurtulmak. Eklenti tabanlı sistemlerde kurulu eklentiler, kullanılsın ya da kullanılmasın, çoğu zaman sayfalara kendi CSS ve JavaScript dosyalarını ekler. Yıllar içinde denenip unutulmuş eklentiler, sitede hiç kullanılmayan bir slider eklentisi, iki ayrı iletişim formu eklentisi, üç ayrı SEO aracı... Her biri sayfayı biraz daha ağırlaştırabilir.

Üçüncü taraf scriptler ise genellikle daha ağırdır: canlı destek pencereleri, sosyal medya akışları, gömülü Instagram galerileri, Google Haritalar, YouTube videoları, birden fazla takip ve reklam kodu, ağır çerez bannerları. Bunların her biri başka bir sunucudan dosya çeker ve tarayıcıyı meşgul eder.

Yapılacak iş bir envanter çıkarmak. Kurulu eklentilerin listesine bakın ve her biri için 'bu şu anda ne işe yarıyor?' diye sorun. Cevabı olmayanları silin. Üçüncü taraf scriptler için de aynısını yapın: son altı ayda hiç bakmadığınız bir ısı haritası aracının kodu hâlâ sitede mi? Kalanlar için şunu düşünün: harita ya da video, ziyaretçi tıklayana kadar yalnızca bir önizleme görseli olarak gösterilebilir mi? Canlı destek penceresi sayfa açıldıktan birkaç saniye sonra yüklenebilir mi?

Bu adım özellikle INP'yi, yani sitenin tıklamalara verdiği tepkiyi iyileştirir.

Önbellek ve CDN

Önbellek (cache), her ziyarette sayfayı sıfırdan oluşturmak yerine hazır bir kopyasını sunmak demek. Her istekte veritabanından sayfa üreten sistemlerde fark belirgin olabilir. Sayfa önbelleği bir eklentiyle ya da hosting firmanızın sunduğu sunucu düzeyi önbellekle kurulabilir. Tarayıcı önbelleği ise görsel, CSS ve JavaScript dosyalarının ziyaretçinin tarayıcısında saklanmasını sağlar; ikinci sayfaya geçişte bu dosyalar tekrar indirilmez.

CDN (içerik dağıtım ağı), sitenizin dosyalarının dünyanın farklı yerlerindeki sunuculara kopyalanması ve ziyaretçiye en yakın olandan sunulmasıdır. Ziyaretçilerinizin çoğu Türkiye'deyse ve sunucunuz da Türkiye'deyse CDN'in hız kazancı sınırlı olabilir. Yurt dışından ziyaretçi alıyorsanız ya da sunucunuz yurt dışındaysa daha belirgindir. Bazı CDN hizmetlerinin ücretsiz planları temel güvenlik koruması da sunabiliyor; plan içeriğini sağlayıcının kendi sitesinden kontrol edin.

Önbellek kurduktan sonra bir şeyi mutlaka kontrol edin: formlar, sepet ve üye girişi gibi kişiye özel sayfalar önbelleğe alınmamalı. Aksi halde bir ziyaretçi başkasının sepetini görebilir. Bu, önbellek ayarlarında sık yapılan bir hata.

Hosting ne zaman sorun?

Yukarıdaki adımları yaptınız ve site hâlâ yavaşsa, sıra sunucuya gelir. Sunucunun sorun olduğunu gösteren net işaretlerden biri, PageSpeed Insights'taki 'sunucu yanıt süresi' (TTFB) değerinin yüksek olmasıdır. Sayfa önbellekten sunulduğu halde sunucu ilk baytı göndermek için uzun süre bekletiyorsa, sorun büyük ihtimalle hostingdedir.

Diğer işaretler: site günün belirli saatlerinde yavaşlıyor (paylaşımlı sunucudaki diğer sitelerin yükü), sunucudaki PHP sürümü eski ve hosting paneli yükseltmeye izin vermiyor, ya da sitenin trafiği paylaşımlı hosting paketinin kaldıramayacağı seviyeye ulaşmış. Bu durumlarda daha iyi bir paylaşımlı pakete, yönetilen bir hostinge ya da VPS'e geçmek fark yaratabilir.

Sıralama burada önemli. Optimize edilmemiş görsellerle dolu bir siteyi daha pahalı bir sunucuya taşımak, sorunun yalnızca küçük bir kısmını çözer ve her ay daha fazla ödemenize yol açar.

Hız bütçesi koymak

Siteyi hızlandırdınız. Altı ay sonra yine yavaşlamasının sık görülen sebebi, yeni eklenen içerik ve kodlar. Bir kampanya için eklenen sıkıştırılmamış banner, pazarlama ekibinin eklediği yeni bir takip kodu, blog yazısına gömülen üç video.

Bunu önlemenin yolu basit bir hız bütçesi koymak. Örneğin: ana sayfanın toplam ağırlığı 1,5 MB'ı geçmeyecek, tek bir görsel 200 KB'ı geçmeyecek, mobil LCP 2,5 saniyenin altında kalacak, siteye yeni bir script eklenmeden önce ne işe yaradığı ve hızı nasıl etkilediği kontrol edilecek. Bu kuralları siteye içerik giren herkesle paylaşın.

Ayda bir PageSpeed Insights ölçümünü tekrarlayıp ilk başta not ettiğiniz değerlerle karşılaştırmak, bütçenin aşılıp aşılmadığını gösterir. Yavaşlama fark edildiği anda düzeltmek, birikmiş bir sorunu altı ay sonra çözmekten çok daha kolay.